Terugblik van de bijeenkomst over Waterschapsbestuur, Genderdynamiek en Leiderschap

Tijdens de bijeenkomst stond het functioneren en de rol van het waterschap centraal. Er werd gesproken over de manier waarop het waterschap werkt, de verschillen met andere bestuurslagen en de politieke en maatschappelijke uitdagingen waarmee de organisatie te maken heeft. Daarnaast werden er aan de hand van praktijkervaringen en gedragswetenschappelijke inzichten een reflectie op (vrouwelijk) leiderschap, communicatiestijlen en onderhandelingstactieken binnen het openbaar bestuur gegeven.

Rol en Kerntaken van het Waterschap
Eva Eigenhuijsen lichtte uitgebreid toe wat een waterschap doet. Kernpunt hierbij is dat het waterschap geen water maakt, maar het water beheert. De organisatie richt zich specifiek op drie pijlers:
- Waterveiligheid
- Waterkwaliteit
- Waterbeheer.
Een belangrijk aandachtspunt tijdens de bijeenkomst was dat er in de communicatie veel meer nadruk mag worden gelegd op de werkelijke inhoud van het werk. Naar schatting gaat momenteel ongeveer 20% van de publieke en politieke aandacht uit naar natuur- en agrarische belangen. De absolute kern van het werk blijft echter het dagelijkse onderhoud en deskundige beheer van het watersysteem.

Politiek en Bestuurlijke Dynamiek
Binnen een waterschap werkt de politiek wezenlijk anders dan binnen gemeenten, provincies of de landelijke politiek. De focus ligt minder op ideologie en veel meer op het uitvoeren van wettelijke taken. Binnen het waterschapsbestuur is een breed palet aan partijen en belangenorganisaties vertegenwoordigd. Hoewel deze verschillende partijen vertegenwoordigd zijn, werd opgemerkt dat niet alle fracties zich primair met 'politiek' bezighouden. Uiteindelijk is de politieke profilering ondergeschikt aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het watersysteem.

Noodzaak en Bewustwording
Er werd besproken dat het werk van het waterschap misschien niet altijd populair is, maar wel onmiskenbaar noodzakelijk. Wanneer er geen goed en tijdig beleid wordt gevoerd, kunnen uiteindelijk juist zwaardere, impopulaire maatregelen nodig zijn. Dergelijke besluiten worden nooit zomaar genomen, maar zijn vaak onvermijdelijk om de wettelijke taken goed te kunnen blijven uitvoeren.
Tegelijkertijd is de burger zich vaak nauwelijks bewust van dit cruciale werk. Er werd geopperd om bij wijze van bewustwordingscampagne een 'tegeltje' te ontwerpen met de tekst: "Elke keer als je de wc doortrekt, dan moet je aan het waterschap denken" - Saskia Borgers -.
Saskia vertelde over haar internationale ervaringen die haar hebben laten inzien wat de werkelijke, vitale waarde van water is en hoe vrouwen hiermee slimmer kunnen omgaan. Hier liggen kansen voor (vrouwelijke) bestuurders om dit bewustzijn sterker uit te dragen. Om deze kansen te verzilveren, moeten vrouwen 'samenpakken'.

Leiderschap, Samenwerking en Organisatiecultuur door Lisa van Blaricum

1. Communicatie en Netwerkvorming
Het belang van intensieve samenwerking kwam uitgebreid aan bod. Ideeën zoals het opzetten van een sterker, overkoepelend netwerk werden geopperd. Tijdens de bijeenkomst werd een belangrijke les gedeeld over de essentie van effectief leiderschap en communicatie. Waarbij de focus moet liggen op het leren van de ander en het verbinden op relatieniveau. Verder werd opgemerkt dat waardevolle gesprekken en het creëren van wederzijds begrip bij mannen vaak buiten de formele vergaderingen om plaatsvinden. Juist in de wandelgangen en tijdens informele contacten ontstaan daar de echte samenwerking.

2. Strategisch Opereren en Cultuurverandering
Binnen de dynamiek van het openbaar bestuur ligt de kans om écht iets te betekenen voor de leefomgeving. Om dit te bereiken, moet het systeem echter van binnenuit worden veranderd. Men moet daarbij de 'ongeschreven regels' van de organisatie leren doorgronden (verwijzend naar de principes van Stratego voor vrouwen).

Enkele strategische adviezen die hierbij naar voren kwamen:
Bied ruggensteun: Bij twijfel en politieke druk geeft Saskia ruggensteun aan de betrokkenen om stand te houden. Behoud je onderhandelingspositie: Wanneer je gevraagd wordt voor een taak of positie, zeg dan niet meteen blind 'ja' (daarmee verlies je direct je onderhandelingsruimte). Reageer strategisch met: "Dankjewel voor je aanbod, ik kom er morgen op terug."
In de huidige maatschappij en media is er vaak sprake van polarisatie en een cultuur van niet-luisteren. Juist het openbaar bestuur vergt daarom een koers van rust en verbinding.

Genderdynamiek in de Bestuurspraktijk
Gedragswetenschappelijke inzichten (onder andere refererend aan het werk van taalkundige Deborah Tannen) tonen aan dat masculiene waarden nog altijd dominant zijn binnen veel organisaties. Dit leidt tot fundamentele verschillen in hoe mannen en vrouwen binnen een bestuurlijke context opereren.

Reflectie versus Competitie
Reflectie: Vrouwen blijken sterker te reflecteren met het oog op zelfverbetering ("Wat kan ik de volgende keer beter doen?"), terwijl mannen dit volgens de gedeelde inzichten in veel mindere mate doen.
Gedragskenmerken: Waar jongens van nature vaker de competitie opzoeken, zijn meisjes vaker gericht op 'eerlijk delen en handelen'. Daarnaast bezitten vrouwen over het algemeen een sterker biologisch en intuïtief vermogen om emoties van gezichten af te lezen.

De Psychologie van het Onderhandelen
Onderhandelen wordt in de praktijk vaak als een masculien spel ervaren door de uiteenlopende interpretaties van communicatie:
De betekenis van 'Nee': Mannen zien onderhandelen als een spel en testen grenzen om te kijken hoe ver ze kunnen gaan. Een eerste "nee" is voor hen geen afwijzing, maar het startschot van de daadwerkelijke onderhandeling. Vrouwen interpreteren een "nee" daarentegen veel vaker als een definitief en vaststaand feit (nee vs. nee).
Onderhandelingstactiek: Het advies aan vrouwelijke bestuurders is om argumenten altijd één voor één te brengen (niet alles tegelijk op tafel gooien) en na het innemen van een standpunt bewust de stilte te durven laten vallen.

Visie op Macht, Inhoud en Bluf
Macht en hiërarchie: Mannen zijn over het algemeen comfortabel met hiërarchische structuren en zien macht als een bron van kansen. Veel vrouwen associëren macht daarentegen sneller met machtsmisbruik, wat hen kan remmen in het opeisen van hun positie.
Inhoud vs. Bluf: Vrouwen richten zich in vergaderingen heel sterk op de inhoud en willen graag dat iedereen netjes om de beurt aan bod komt. Mannen daarentegen gebruiken 'bluffen' en het verbaal overtreffen van elkaar (zelfs als het inhoudelijk minder sterk is) vaak als een legitieme manier om onderling de dynamiek en verbinding op te zoeken.

Tot Slot
De bijeenkomst maakte duidelijk dat het waterschap een unieke en eigen positie inneemt binnen het openbaar bestuur. Het draait hier in de kern om praktisch, feitelijk en deskundig beheer van water, waarbij ideologische en politieke verschillen ondergeschikt zijn aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor veiligheid, onderhoud en waterkwaliteit.
Om succesvol te opereren binnen deze dynamiek zijn een sterk netwerk, heldere communicatie naar de burger (uitleggen waarom impopulaire maatregelen noodzakelijk zijn) en het beheersen van zowel de formele als de ongeschreven (strategische) regels van het bestuurlijke spel essentieel.
 

Ik ben tevreden met dit artikel!